مراقبت های بعد از آرتروسکوپی زانو یکی از مهمترین عوامل مؤثر بر روند بهبودی پس از این عمل محسوب می شود. اگرچه آرتروسکوپی زانو با برش های کوچک انجام می شود اما بافت های داخل مفصل ممکن است تحت درمان یا ترمیم قرار گرفته باشند و برای بازگشت به شرایط مناسب به زمان نیاز داشته باشند. کنترل درد و تورم، مراقبت صحیح از زخم و رعایت میزان فعالیت می تواند به کاهش مشکلات دوره نقاهت کمک کند. اما پس از آرتروسکوپی زانو چه کارهایی باید انجام شود و از چه فعالیت هایی باید پرهیز کرد؟ در این مقاله مهمترین مراقبت بعد از آرتروسکوپی زانو شامل مراقبت از زخم، کنترل درد و تورم، بالا نگه داشتن پا، کمپرس سرد، راه رفتن، وزن گذاری، استفاده از عصا، فیزیوتراپی، ورزش، خواب، استحمام و تغذیه بررسی می شود.
اقدامات بعد از آرتروسکوپی زانو
پس از آرتروسکوپی زانو در مشهد، رعایت دقیق توصیه های پزشک اهمیت زیادی دارد؛ زیرا روند بهبودی در فردی که تنها تحت بررسی یا اقدام ساده داخل مفصل قرار گرفته با بیماری که ترمیم منیسک یا سایر اقدامات ترمیمی داشته است، تفاوت دارد. درد، خشکی و تورم خفیف در روزهای ابتدایی می تواند طبیعی باشد و معمولاً با گذشت زمان کاهش پیدا می کند.
مهمترین اقدامات بعد از آرتروسکوپی زانو شامل مراقبت از محل جراحی، کنترل درد و التهاب، حرکت دادن تدریجی مفصل و رعایت محدودیت های تعیین شده توسط جراح است. در برخی بیماران راه رفتن و وزن گذاری زودهنگام امکان پذیر است، اما در بعضی ترمیم های داخل زانو محدودیت وزن گذاری ضروری خواهد بود. بنابراین نباید برنامه بهبودی فرد دیگری بدون تأیید پزشک مورد استفاده قرار گیرد.
مراقبت از زخم و پانسمان
مراقبت صحیح از زخم یکی از مهمترین بخش های مراقبت بعد از آرتروسکوپی زانو است. پانسمان باید طبق دستور مرکز درمانی تعویض شود و محل برش ها تا زمان بهبود تمیز و خشک نگه داشته شود. زمان برداشتن پانسمان و بخیه به نوع پانسمان و روش جراحی بستگی دارد؛ در برخی دستورالعمل ها پانسمان حجیم پس از حدود ۴۸ ساعت برداشته می شود. از دستکاری زخم، کندن دلمه یا استفاده خودسرانه از پماد و مواد ضدعفونی کننده خودداری شود.
کنترل درد و تورم
احساس درد و تورم پس از آرتروسکوپی زانو شایع است و باید به تدریج کاهش پیدا کند. داروهای مسکن باید دقیقاً مطابق نسخه پزشک مصرف شوند و در صورت کافی نبودن اثر دارو، افزایش مقدار آن نباید به صورت خودسرانه انجام شود. کنترل مناسب درد به بیمار کمک می کند تمرین های تجویز شده و حرکات ضروری را با راحتی بیشتری انجام دهد. تورم ممکن است چند هفته باقی بماند و با افزایش فعالیت موقتاً بیشتر شود. استراحت متناوب، بالا قرار دادن پا و استفاده صحیح از کمپرس سرد از روش های رایج برای کنترل آن هستند.
بالا نگه داشتن پا
بالا نگه داشتن پای جراحی شده هنگام استراحت به کاهش تورم کمک می کند. به خصوص در روزهای ابتدایی، بهتر است هنگام نشستن یا دراز کشیدن پا در وضعیتی مناسب و مطابق توصیه پزشک قرار گیرد. این روش با کاهش تجمع مایعات در اندام تحتانی می تواند احساس سنگینی و تورم زانو را کاهش دهد.
بالا قرار دادن پا به معنی بی حرکت نگه داشتن زانو برای مدت طولانی نیست و باید با حرکات مجاز و برنامه توانبخشی ترکیب شود. همچنین بهتر است برای قرار دادن پا از وضعیتی استفاده شود که باعث خم ماندن طولانی مدت زانو نشود، مگر اینکه جراح چنین وضعیتی را توصیه کرده باشد.
استفاده از کمپرس سرد
کمپرس سرد در کاهش درد و تورم پس از آرتروسکوپی زانو موثر می باشد. یخ یا بسته سرد نباید مستقیماً با پوست تماس داشته باشد و باید درون پارچه یا حوله قرار گیرد. راهنماهای پزشکی معمولاً استفاده کوتاه مدت از کمپرس سرد، برای مثال حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه در فواصل مشخص، را پیشنهاد می کنند؛ با این حال دستور جراح و شرایط پوستی بیمار باید در اولویت باشد.
اگر در ناحیه زانو بی حسی یا کاهش حس وجود داشته باشد، استفاده از یخ باید با احتیاط انجام شود یا تا دریافت نظر بهترین متخصص ارتوپد در مشهد به تعویق بیفتد. پوست نیز باید قبل و بعد از استفاده بررسی شود. تغییر رنگ غیرطبیعی پوست، افزایش درد یا ایجاد آسیب پوستی از نشانه هایی است که نیاز به قطع کمپرس سرد دارد.
راه رفتن
راه رفتن یکی از موضوعات مهم در اقدامات بعد از آرتروسکوپی زانو است، اما زمان شروع آن برای همه بیماران یکسان نیست. پس از بعضی آرتروسکوپی های ساده، بیمار می تواند خیلی زود با میزان وزن گذاری تعیین شده راه برود، در حالی که پس از برخی ترمیم های منیسک یا اقدامات پیچیده تر، محدودیت بیشتری وجود دارد. در روزهای ابتدایی بهتر است فعالیت به صورت کوتاه و کنترل شده انجام شود و از ایستادن یا راه رفتن طولانی پرهیز شود.
وزن گذاری روی پا
میزان وزن گذاری پس از عمل به نوع جراحی بستگی دارد. در برخی آرتروسکوپی ها وزن گذاری کامل از روزهای ابتدایی امکان پذیر است، اما اگر اقداماتی مانند ترمیم منیسک یا میکروفرکچر انجام شده باشد، ممکن است برای مدتی محدودیت وزن گذاری وجود داشته باشد.
به همین دلیل، بیمار نباید تنها بر اساس شدت درد یا تجربه افراد دیگر تصمیم بگیرد که چه مقدار وزن روی پای جراحی شده قرار دهد. افزایش تدریجی وزن گذاری باید طبق برنامه جراح انجام شود و در صورت تجویز وسایل کمکی، استفاده از آن ها تا زمان مناسب ادامه پیدا کند.
استفاده از عصا
عصا در بسیاری از بیماران برای چند روز نخست به کاهش فشار روی زانو و حفظ تعادل کمک می کند. با این حال، همه بیماران به مدت یکسانی به عصا نیاز ندارند و مدت استفاده از آن به نوع عمل، میزان درد، قدرت عضلات و محدودیت وزن گذاری بستگی دارد. برخی راهنماهای بیمارستانی استفاده از عصا را برای مدت کوتاه پس از آرتروسکوپی ساده توصیه می کنند. نحوه استفاده صحیح از عصا اهمیت زیادی دارد زیرا استفاده نادرست باعث فشار نامناسب روی اندام یا تغییر الگوی راه رفتن می شود.
بیشتر بخوانید: عوارض آرتروسکوپی زانو
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی یکی از بخش های مهم توانبخشی پس از بسیاری از جراحی های زانو است. تمرین های مناسب به حفظ یا بازگرداندن دامنه حرکتی، تقویت عضلات اطراف زانو و بهبود الگوی حرکتی کمک می کنند. نوع و شدت تمرین ها باید بر اساس جراحی انجام شده تعیین شود و برنامه بیمار پس از یک آرتروسکوپی ساده با فردی که تحت ترمیم بافت داخل زانو قرار گرفته، یکسان نیست.
انجام منظم تمرین های تجویزشده اهمیت بیشتری از انجام حرکات متعدد و بدون برنامه دارد. ممکن است بعضی تمرین ها در ابتدا باعث کشش یا ناراحتی خفیف شوند، اما درد شدید یا افزایش قابل توجه تورم پس از تمرین باید جدی گرفته شود.
ورزش
ورزش پس از آرتروسکوپی زانو باید به صورت مرحله ای و بر اساس نوع جراحی شروع شود. تمرین های سبک و حرکات توانبخشی معمولاً زودتر از فعالیت هایی مانند دویدن، پریدن، چرخش سریع و ورزش های پربرخورد آغاز می شوند. بازگشت زودهنگام به ورزش سنگین ممکن است فشار زیادی بر مفصل وارد کند و باعث افزایش درد یا تورم شود. زمان بازگشت به فعالیت ورزشی برای هر فرد متفاوت است و به وضعیت زانو، قدرت عضلات، دامنه حرکتی و نوع اقدام جراحی بستگی دارد.
نحوه خوابیدن
درد و تورم زانو ممکن است در روزهای ابتدایی خواب را دشوار کند. قرار دادن پا در وضعیت راحت و بالا قرار دادن آن هنگام استراحت، در صورت توصیه پزشک به کنترل تورم کمک می کند. بهتر است هنگام خواب از فشار مستقیم روی محل جراحی جلوگیری شود و وضعیت بدن به گونه ای باشد که باعث تشدید درد نشود. استفاده از بالش برای راحتی مفید می باشد اما نباید بدون نظر پزشک زانو برای مدت طولانی در وضعیت خمیده باقی بماند.
بیشتر بخوانید: هزینه آرتروسکوپی زانو
استحمام
محل برش های جراحی باید تا زمان بهبود مناسب تمیز و خشک نگه داشته شود. زمان مجاز برای دوش گرفتن به وضعیت زخم و نوع پانسمان بستگی دارد و باید مطابق دستور مرکز درمانی انجام شود. در بسیاری از دستورالعمل ها توصیه می شود تا بهبود کامل زخم، محل جراحی در وان یا استخر غوطه ور نشود. در زمان استحمام باید از خیس شدن غیرضروری پانسمان جلوگیری شود و پس از آن، محل جراحی مطابق دستور پزشک مراقبت شود.
تغذیه
تغذیه مناسب مواد مغذی مورد نیاز بدن برای ترمیم بافت ها و حفظ انرژی را فراهم می کند. مصرف کافی پروتئین از منابعی مانند تخم مرغ، گوشت، ماهی، لبنیات و حبوبات در کنار سبزیجات، میوه ها و غلات کامل می تواند بخشی از یک رژیم متعادل در دوران نقاهت باشد. میزان نیاز غذایی هر فرد با توجه به سن، وزن، بیماری های زمینه ای و شرایط پزشکی متفاوت است. مصرف مایعات کافی نیز اهمیت دارد و دریافت فیبر غذایی به کاهش احتمال یبوست کمک می کند؛ به خصوص اگر بیمار به دلیل کاهش فعالیت یا مصرف بعضی داروهای مسکن دچار یبوست شود.
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، مراقبت های بعد از آرتروسکوپی زانو نقش مهمی در کنترل درد و تورم و بازگشت تدریجی عملکرد مفصل دارند. مراقبت از زخم و پانسمان، بالا نگه داشتن پا و استفاده صحیح از کمپرس سرد از مهمترین اقدامات روزهای ابتدایی هستند. راه رفتن و میزان وزن گذاری باید بر اساس نوع جراحی و دستور جراح انجام شود و استفاده از عصا نیز تا زمانی که پزشک مناسب بداند ادامه پیدا کند. فیزیوتراپی و ورزش کنترل شده می توانند به افزایش دامنه حرکتی و تقویت عضلات کمک کنند، اما بازگشت به فعالیت های سنگین باید مرحله ای باشد. رعایت نکات مربوط به استحمام، خواب و تغذیه نیز در دوره نقاهت اهمیت دارد.
