مراحل آرتروز زانو میزان پیشرفت آسیب مفصل و شدت تغییرات ایجاد شده در غضروف و استخوان های زانو را نشان می دهد. آرتروز زانو معمولاً به تدریج پیشرفت می کند و شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است. آیا هر درد زانو به معنای آرتروز شدید است؟ خیر؛ شدت درد همیشه با درجه آسیب مفصل یکسان نیست و برای تعیین مرحله بیماری باید علائم، معاینه و تصاویر پزشکی در کنار یکدیگر بررسی شوند. شناخت درجه های مختلف آرتروز می تواند به درک بهتر وضعیت زانو و انتخاب روش درمان مناسب کمک کند. در این مقاله، مراحل آرتروز زانو از درجه خفیف تا شدید بررسی می شود. همچنین درباره تشخیص مرحله بیماری و زمان احتمالی نیاز به جراحی توضیح داده خواهد شد.
مراحل آرتروز زانو چیست؟
آرتروز زانو یا استئوآرتریت زانو، بیماری پیشرونده ای است که در آن غضروف محافظ مفصل به تدریج دچار فرسایش و آسیب می شود. با پیشرفت بیماری، فاصله مفصلی کاهش پیدا کرده و ممکن است تغییراتی مانند تشکیل زائده های استخوانی و تغییر شکل مفصل ایجاد شود.
مراحل آرتروز زانو معمولاً از درجه ۱، به عنوان مرحله خفیف، تا درجه ۴، به عنوان مرحله شدید، توصیف می شوند. در مراحل ابتدایی ممکن است علائم بسیار محدود باشند، اما در مراحل پیشرفته درد، خشکی و محدودیت حرکتی بیشتر می شود. با این حال، شدت علائم در همه بیماران یکسان نیست. تشخیص دقیق مرحله آرتروز باید توسط بهترین متخصص ارتوپد در مشهد و بر اساس مجموعه ای از یافته های بالینی و تصویربرداری انجام شود.
آرتروز زانو چند درجه دارد؟
برای توصیف شدت آرتروز زانو معمولاً از یک سیستم چهار درجه ای استفاده می شود که میزان تغییرات مفصل را از خفیف تا شدید نشان می دهد. این درجه بندی بیشتر بر اساس یافته های تصویربرداری مانند رادیوگرافی انجام می شود و به پزشک در ارزیابی میزان پیشرفت بیماری کمک می کند. هر درجه ویژگی های مشخصی دارد، اما ممکن است علائم فرد با تصویر رادیوگرافی کاملاً مطابقت نداشته باشد. به همین دلیل، صرفاً مشاهده یک تغییر در عکس نمی تواند به تنهایی تعیین کننده شدت بیماری باشد.
درجه ۱ آرتروز زانو؛ مرحله خفیف
درجه ۱ معمولاً ابتدایی ترین مرحله در مراحل آرتروز زانو محسوب می شود و ممکن است تغییرات مفصل بسیار جزئی باشند. در این مرحله، فضای مفصلی معمولاً تقریباً طبیعی است و ممکن است نشانه های اولیه تغییرات غضروفی یا استخوانی مشاهده شود. بسیاری از افراد در این مرحله هیچ علامت واضحی ندارند یا تنها پس از فعالیت طولانی مدت دچار ناراحتی خفیف می شوند. گاهی خشکی کوتاه مدت زانو پس از بی تحرکی نیز ایجاد می شود. تشخیص زودهنگام فرصت مناسبی برای کنترل عوامل خطر و جلوگیری از تشدید فشار وارد شده بر مفصل فراهم می کند.
درجه ۲ آرتروز زانو؛ مرحله خفیف تا متوسط
درجه ۲ نشان دهنده پیشرفت بیشتر تغییرات مفصل نسبت به مرحله اول است و ممکن است در تصویربرداری، زائده های استخوانی کوچک و تغییرات اولیه در فضای مفصل دیده شود. در این مرحله، علائم معمولاً محسوس تر هستند و فرد ممکن است هنگام بالا و پایین رفتن از پله، پیاده روی طولانی یا فعالیت های فیزیکی دچار درد شود. خشکی و احساس سفتی زانو نیز ممکن است بیشتر از مرحله قبل باشد. شدت علائم همچنان در افراد مختلف تفاوت دارد. تشخیص و مدیریت مناسب در این مرحله می تواند به حفظ عملکرد مفصل و کنترل علائم کمک کند.
درجه ۳ آرتروز زانو؛ مرحله متوسط
درجه ۳ به مرحله ای گفته می شود که تغییرات ساختاری مفصل واضح تر شده اند و معمولاً کاهش فضای مفصلی و تشکیل زائده های استخوانی مشخص تر دیده می شود. درد زانو می تواند هنگام فعالیت و گاهی در زمان استراحت نیز ایجاد شود و خشکی مفصل بیشتر احساس شود. برخی افراد در این مرحله با تورم، کاهش دامنه حرکتی یا احساس ساییدگی و صدا دادن زانو مواجه می شوند. فعالیت هایی مانند پیاده روی طولانی، ایستادن مداوم و بالا رفتن از پله ممکن است دشوارتر شوند.
درجه ۴ آرتروز زانو؛ مرحله شدید
درجه ۴ شدیدترین مرحله در این تقسیم بندی است و معمولاً با آسیب قابل توجه غضروف، کاهش شدید فضای مفصلی و تغییرات استخوانی همراه می شود. درد ممکن است شدیدتر و مداوم تر باشد و حتی در زمان استراحت یا شب نیز احساس شود. خشکی، محدودیت حرکتی، تورم و دشواری در راه رفتن از مشکلات شایع این مرحله هستند. در برخی بیماران تغییر شکل یا انحراف زانو نیز ایجاد می شود و انجام فعالیت های روزمره دشوارتر خواهد شد.
از کجا بفهمیم آرتروز زانو در چه مرحله ای است؟
تعیین مرحله آرتروز زانو تنها با توجه به میزان درد امکان پذیر نیست. پزشک برای مشخص کردن شدت بیماری، علائم آرتروز زانو و وضعیت عملکرد زانو را در کنار معاینه و بررسی های تصویربرداری ارزیابی می کند. مهمترین موارد عبارتند از:
- ارزیابی دامنه حرکتی: محدود شدن حرکت زانو می تواند با پیشرفت تغییرات مفصل همراه باشد.
- معاینه فیزیکی زانو: پزشک میزان درد، تورم، خشکی، دامنه حرکتی و عملکرد مفصل را بررسی می کند.
- رادیوگرافی زانو: برای بررسی کاهش فضای مفصل، تغییرات استخوانی و زائده های استخوانی کاربرد دارد.
- بررسی شدت درد: میزان و زمان بروز درد می تواند اطلاعاتی درباره تأثیر بیماری بر عملکرد فرد ارائه دهد.
- بررسی توانایی راه رفتن: دشواری در راه رفتن، بالا رفتن از پله یا انجام فعالیت های روزمره باید مورد توجه قرار گیرد.
- بررسی علائم همراه: خشکی، تورم، صدای مفصل و احساس ناپایداری می توانند در ارزیابی وضعیت زانو موثر باشند.
- تصویربرداری تکمیلی در صورت نیاز: در برخی شرایط، پزشک ممکن است برای بررسی دقیق تر ساختارهای زانو تصویربرداری های دیگری درخواست کند.
نکته مهم این است که شدت آرتروز در عکس همیشه با شدت درد یکسان نیست. ممکن است فردی تغییرات قابل توجهی در تصویربرداری داشته باشد اما درد محدودی احساس کند و برعکس، فرد دیگری با تغییرات تصویری کمتر، درد و محدودیت بیشتری داشته باشد.
بیشتر بخوانید: بهترین ورزش برای آرتروز زانو
در کدام مرحله آرتروز زانو نیاز به جراحی است؟
نیاز به جراحی صرفاً بر اساس شماره درجه آرتروز تعیین نمی شود و شرایط هر بیمار باید به صورت جداگانه بررسی شود. معمولاً زمانی جراحی مطرح می شود که آرتروز پیشرفته باعث درد مداوم و قابل توجه، محدودیت شدید حرکتی یا اختلال جدی در فعالیت های روزمره شده باشد.
در بسیاری از موارد، ابتدا روش های غیرجراحی مانند اصلاح فعالیت، کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن، تمرینات مناسب و داروهای تجویز شده بررسی می شوند. اگر این روش ها نتوانند علائم شدید را کنترل کنند، پزشک ممکن است گزینه های جراحی را مطرح کند. در درجه ۴ آرتروز زانو احتمال مطرح شدن جراحی بیشتر است، اما تصمیم نهایی به شدت علائم، وضعیت عمومی بیمار و میزان آسیب مفصل بستگی دارد.
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، مراحل آرتروز زانو معمولاً از درجه ۱ تا ۴ دسته بندی می شوند و میزان پیشرفت تغییرات مفصل را از خفیف تا شدید نشان می دهند. درجه ۱ اغلب با تغییرات جزئی همراه است، در حالی که درجه ۴ می تواند با آسیب شدید غضروف و محدودیت قابل توجه عملکرد زانو همراه باشد. تشخیص مرحله بیماری تنها با توجه به درد امکان پذیر نیست و معاینه پزشک و بررسی تصویربرداری اهمیت دارد. درمان آرتروز در مشهد نیز بر اساس مرحله بیماری، علائم و شرایط فرد تعیین می شود. در مراحل پیشرفته، به ویژه زمانی که درد و محدودیت حرکتی شدید باشد، احتمال بررسی گزینه های جراحی افزایش پیدا می کند.
